terug naar website torenuurwerken

 

TORENUURWERKFABRIEK ED. KORFHAGE & SÖHNE

 

Door Bert Cremers

 

.

De familie Korfhage stamt oorspronkelijk uit het dorpje Börninghausen. Van huis uit zijn ze van boerenafkomst.

In oude kerkboeken is voor het eerst sprake van deze familie omstreeks 1750.

Omstreeks 1800 vestigde Mathias Korfhage zich in het plaatsje Buer vlak bij Hannover. Hij was klokkenmaker                                                                             maar kon daar schijnbaar niet alleen van leven want hij had ook nog een boerenbedrijf met minstens een koe, enkele varkens en paarden Zijn zoon Eduard  en tevens oprichter van de torenuurwerk fabriek  werd in 1825 geboren en leefde tot 1905. Vader Mathias bouwde zijn  eerste staande klok omstreeks 1830 Ook zoon Eduard legde zich toe op dit soort uurwerken. Het waren eigenlijk voor die tijd heel aparte klokken, zeer degelijk, gedeeltelijk ijzeren platines, witte geëmailleerde wijzerplaat, wekker en verder uitgerust met een slagklok van staal die zeer luid sloeg. Dat was dan ook duidelijk de bedoeling want op grote boerderijen moest de geslagen tijd overal goed hoorbaar zijn. Het aardige van deze klokken was dat er een wijzer-as door de achterwand stak om zo in staat te zijn in een andere kamer of keuken ook de tijd aan te wijzen. In ieder geval zijn 3 van deze uurwerken nog bewaard gebleven waarvan er nog 2 in bezit zijn van de familie Korfhage. De zaken schijnen voorspoedig te zijn gelopen want in 1845 werd de firma “Eduard Korfhage, Buer” opgericht. Eduard had in ieder geval 2 zonen: Karl die naar Amerika emigreerde en Heinrich die in het bedrijf bleef.

Met name Heinrich was de drijfveer voor nieuwe technische ontwikkelingen. Onder zijn leiding ontstond de constante kracht in de torenuurwerken, werden de torenuurwerken zo nodig voorzien van elektrische opwinding en werden ook carillons gebouwd. Ook de bouw en restauratie van astronomische uurwerken behoorden tot het werkpakket van de fabriek. Heinrich was een zeer actieve man.  Hij stond ook aan de wieg van de in 1904 opgerichte “Verein der Turmuhrfabrikanten Deutschlands”.  Deze vereniging was een initiatief van Weule waar ook Heinrich bij betrokken was en een belangrijke inbreng heeft gehad. Men deed dit echt niet uit luxe maar uit bittere noodzaak. De concurrentie rond 1900 was gewoonweg moordend in Duitsland. Er waren tientallen torenuurwerk fabrikanten en de winstmarges waren erg laag. Men moest wel iets doen om te overleven, ook al om de buitenlandse concurrentie buiten de deur te houden. Het was een soort kartelvorming waar men basisprijzen en gelijke garantievoorwaarden hanteerde om zo de klanten te binden. Het is een hele heisa geweest waar de oprichter Weule een belangrijke en soms ook negatieve rol in heeft gespeeld. Misschien een leuk verhaal voor een van de volgende klokkenkoeriers.  Maar nu weer terug naar Korfhage.  De fabrieksarchieven zijn vanaf 1890 bewaard en omstreeks die tijd werden torenuurwerken naar de wereldtentoonstelling te Chicago en tentoonstellingen te Amsterdam, Bremen en Hannover gestuurd. Hier werden ook – zoals gebruikelijk in die tijd- de eerste medailles verkregen in zilver en koper.

Deze firma heeft nooit smeedijzeren torenuurwerken gemaakt. De 2 oudste nog bestaande uurwerken stammen uit 1878 en 1881 en zijn uitgerust met een ankergang met vaste paletten. Omstreeks die tijd zijn er ook enkele torenuurwerken met 'Brocotgang” gefabriceerd doch dit schijnt meer een experiment te zijn geweest. Een pennen- of scharengang is nooit gemaakt. Wel heeft men omstreeks 1900 torenuurwerken met een zwaartekrachtgang gebouwd (drie armen)  maar ook dit schijnt een experiment te zijn geweest en heeft zich verder niet doorgezet. Twee torenuurwerken met deze gang zijn in ieder geval bewaard gebleven. Toen was het schijnbaar gedaan met het geëxperimenteer met de diverse gangen want daarna  werden nog uitsluitend torenuurwerken geproduceerd met de bekende  rustende Grahamgang met de verstelbare paletten.

Heinrich had 4 kinderen: Frieda, Eduard (!), Fritz en Dora. Eduard en Frieda waren de opvolgers van Heinrich. Echter, na Heinrichs dood, liep een erfeniskwestie tussen Frieda en Eduard zo hoog op dat deze laatste het bedrijf verliet. Hij richtte een eigen firma op met de naam “Neue Turmuhren- und Machinenfabrik Friedrich E. Korfhage”. Dit nieuwe bedrijf  heeft een moordende en bittere concurrentie gevoerd met de oorspronkelijke firma. Frieda en haar man Georg Witte hebben, na het vertrek van Eduard het familiebedrijf Ed. Korfhage & Söhne voortgezet. De zus van Frieda, Dora, nam de boekhouding voor haar rekening. De zoon van Frieda, Reinhardt, geboren in 1921 nam later het bedrijf over. Hij is gestorven in 1981.  Deze Reinhardt had 3 zonen, genaamd Eduard (!), Matthias en Hinrich. Men had de beschikking over een eigen gieterij waar  zowel de ijzeren als bronzen en messing onderdelen werden gegoten.

Tot 1935 werden ook nog luidklokken in de eigen gieterij gegoten. Op alle luidklokken stond de naam Ed. Korfhage & Söhne. Vanaf 1935 ging de gieterij dicht en werden alle gegoten onderdelen inclusief luidklokken van elders betrokken. Veel maakte het niet uit want de torenuurwerken van Korfhage zijn en waren een toonbeeld van Duitse degelijkheid. Een torenuurwerk uit 1880 heeft b.v. tot 1982 zonder problemen gelopen in de kerk van Bueren. Daarna heeft in 1982 de firma Ed. Korfhage & Söhne het uurwerk gerestaureerd. Een van de grootste uurwerken, de UT 6000, die nu nog dienst doet op de St. Petrus dom te Bremen, heeft een afwijking van maximaal 1 minuut per jaar. Dat spreekt aan ! Het is jammer dat in de archieven van het bedrijf geen tekeningen van torenuurwerken meer bestaan die stammen van voor 1950. Toen werden nog veel tekeningen met de hand vervaardigd en deze zijn allemaal verloren gegaan. Men vond archivering maar een overbodige luxe. Voor iedere opdrachtgever werd weer een nieuw ontwerp gemaakt aangepast aan de eisen van opdrachtgever en plaats van opstelling e.d.

In de jaren 50 van de vorige eeuw werkten er meer dan 90 mensen in het bedrijf. In 1975 waren er dat nog 50 en in 1991 nog slechts 28. Het bedrijf bestaat nog steeds en wordt thans geleid door Eduard, geboren in 1948,  die in dienst is getreden in 1975 en in 1981 de leiding heeft  gekregen na de dood van zijn vader  Reinhardt. De andere kinderen van Reinhardt hebben een ander beroep gekozen en misschien wel daardoor is het in 1991 weer tot een grote strijd onderling gekomen en alweer ging het om de erfenis. De andere broers moesten uitgekocht worden en alles werd verkocht. Eduard heeft echter in 1994 het ouderlijk huis met bijbehorende grond en een hal voor het thans bestaande bedrijf teruggekocht. In 1995 werd de torenuurwerksector  van Friedrich E. Korfhage overgedaan aan Ed. Korfhage & Söhne en zo keerde  de  kernactiviteit weer terug in het oude bedrijf.

De firma Korfhage heeft in haar bestaan baanbrekend werk verricht in de ontwikkeling van het torenuurwerk. Nooit heeft men enige concessie gedaan aan de kwaliteit van haar producten en vele oude torenuurwerken van dit bedrijf bewijzen dit nog steeds door nog dagelijks de tijd aan te wijzen in vele torens over de hele wereld.

 

 

Bert Cremers

 

Bronnen: - Jaarboek v.d. Deutsche Gesellschaft für Chronometrie.

                - Verein der Turmuhrfabrikanten Deutschlands door J.H. Schröer.